Hội Quán Phúc Kiến - 40 Phố Lãn Ông

Giữa nhịp buôn bán của phố Lãn Ông, số 40 lưu giữ một lớp ký ức khác của Hà Nội: Hội quán Phúc Kiến. Cổng, sân trong, mái ngói và hệ khung gỗ khiến hành trình từ mặt phố vào sâu bên trong giống như đi qua nhiều lớp thời gian.

Một hội quán giữa lòng phố cổ

Theo Tạp chí Kiến trúc của Hội Kiến trúc sư Việt Nam, Hội quán Phúc Kiến được xây dựng năm 1817, phục vụ cộng đồng thương nhân người Hoa cư trú tại khu vực. Đây không chỉ là một công trình kiến trúc: hội quán còn là nơi cộng đồng gặp gỡ, duy trì mối liên hệ và thực hành nếp sinh hoạt chung giữa lòng đô thị.

Địa chỉ 40 phố Lãn Ông thuộc quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Nếu chỉ đi ngang qua, người ta dễ chú ý trước hết đến nhịp phố đông đúc. Nhưng nhìn sâu hơn, khoảng sân và các nếp mái mở ra một không gian có tiết tấu khác: bớt gấp gáp, nhiều chi tiết để dừng lại quan sát hơn.

Đi từ khoảng sân đến kết cấu gỗ

Ảnh tư liệu cho thấy sân trong là khoảng đệm quan trọng giữa mặt phố và các khối nhà phía sau. Sự chuyển tiếp ấy làm nổi bật chiều sâu của công trình: ánh sáng đi qua sân, mái ngói tạo thành từng lớp, còn màu gỗ sẫm khiến những đường nét chạm khắc hiện rõ khi nhìn gần.

Hệ khung gỗ và mái ngói nhìn từ bên trong hội quán.

Dự án bảo tồn được Tạp chí Kiến trúc giới thiệu đặt cổng tam quan, phương đình và nhà hội quán vào nhóm thành phần cốt lõi có niên đại từ năm 1817. Vật liệu gỗ, kết cấu khung cột và họa tiết truyền thống vì thế không chỉ là phần trang trí đẹp mắt; chúng là chứng cứ vật chất cho lịch sử của địa điểm.

Ở một góc nhìn khác, cầu thang và hành lang cho thấy hội quán không phải bức tranh phẳng để chụp vội. Mỗi lối đi dẫn mắt tới một tỉ lệ khác: khoảng cao của mái, bề ngang sân, độ dày của cột và khoảng tối dưới hiên. Đứng lại vài phút thường giúp nhận ra nhiều hơn một vòng đi lướt.

Lối đi và cầu thang cho thấy chiều sâu của công trình.

Khi di sản tiếp tục có đời sống mới

Hội quán từng được sử dụng trong khuôn viên Trường Tiểu học Hồng Hà. Việc chung sống giữa di tích và chức năng giáo dục đặt ra bài toán khó: bảo vệ những bộ phận có giá trị lịch sử, đồng thời đáp ứng nhu cầu sử dụng thực tế. Dự án bảo tồn tại số 40 Lãn Ông được giới thiệu là hoàn thành năm 2015; đến Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2024–2025, công trình nhận Giải Đồng ở hạng mục quy hoạch đô thị.

Điều đáng chú ý ở hướng tiếp cận bảo tồn là không xóa sạch các dấu vết thời gian để tạo cảm giác “cổ” đồng loạt. Phần kiến trúc gỗ đầu thế kỷ XIX và những lớp nhà ống hình thành về sau cần được nhận diện theo từng giai đoạn. Nhìn công trình như một câu chuyện nhiều chương giúp người xem hiểu Hà Nội đã thay đổi như thế nào, thay vì chỉ tìm một khung hình hoài cổ.

Chi tiết chạm khắc gỗ được phục dựng từ ảnh tư liệu.

Ghé thăm với sự tôn trọng

Nếu muốn tìm hiểu Hội quán Phúc Kiến, hãy xác nhận trước lịch mở cửa hoặc chương trình đang diễn ra; không nên mặc định toàn bộ không gian đều mở tự do. Khi có hoạt động học đường, triển lãm hay sinh hoạt cộng đồng, hãy đi theo hướng dẫn tại chỗ, giữ lối đi thông thoáng và hỏi trước khi chụp người khác.

Với các chi tiết gỗ, phù điêu và bề mặt cũ, khoảng cách quan sát cũng là một cách bảo vệ di sản. Không chạm tay vào hoa văn, không kê đồ lên cấu kiện và tránh dùng đèn flash sát hiện vật. Một chuyến ghé thăm đáng nhớ không cần nhiều ảnh; đôi khi chỉ cần nhận ra một lớp mái, một nét chạm và một câu chuyện phía sau địa chỉ quen thuộc.

Ảnh trong bài được phục dựng từ ảnh tư liệu do bạn đọc cung cấp; ảnh gốc có ghi tên TuanDao. Ảnh phục dựng dùng để minh họa, không thay thế tư liệu nguyên bản.

Nguồn tham khảo lịch sử và bảo tồn: Tạp chí Kiến trúc – Hội Kiến trúc sư Việt Nam.

Xem chỉ đường tới 40 Phố Lãn Ông, Old Quarter, Hoan Kiem, Ha Noi, Vietnam