Sơ cứu 12 tình huống hay gặp khi đi phượt

Lưu ý sức khỏe: bài viết này chỉ cung cấp kiến thức sơ cứu ban đầu để xử lý trong lúc chờ hỗ trợ y tế. Nó không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Trong mọi tình huống nghiêm trọng, hãy gọi 115 hoặc đưa nạn nhân tới cơ sở y tế gần nhất càng sớm càng tốt. Không tự ý dùng thuốc cho người khác.

Đi phượt là rời xa bệnh viện. Điều đó có nghĩa khoảng thời gian từ lúc xảy ra chuyện tới lúc gặp bác sĩ có thể kéo dài hàng giờ, và những gì bạn làm trong khoảng thời gian đó rất quan trọng.

Nguyên tắc chung trước mọi tình huống

1. Bảo đảm an toàn cho chính bạn trước. Người cứu bị nạn theo thì tình hình xấu gấp đôi.
2. Gọi trợ giúp sớm, đừng đợi đến khi đã thử hết cách.
3. Xác định vị trí của mình. Mở bản đồ, ghi lại tọa độ để đọc cho tổng đài. Trên đèo, việc mô tả "gần cột mốc nào" hữu ích hơn tên địa danh.
4. Không di chuyển nạn nhân nếu nghi ngờ chấn thương cột sống, trừ khi họ đang ở nơi nguy hiểm.

1. Vết thương chảy máu

Dùng gạc sạch hoặc vải sạch ép trực tiếp lên vết thương và giữ nguyên áp lực. Nếu máu thấm qua, đắp thêm lớp mới lên trên chứ đừng bỏ lớp cũ ra vì sẽ làm bong cục máu đông đang hình thành.

Nâng cao phần bị thương nếu có thể. Đến cơ sở y tế nếu vết thương sâu, dài, hoặc máu không cầm sau mười lăm phút ép liên tục.

2. Bỏng bô xe máy

Đây là chấn thương phổ biến nhất khi đi phượt. Làm mát ngay bằng nước sạch mát trong khoảng mười lăm đến hai mươi phút. Không dùng nước đá, không bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ trăn hay bất cứ thứ gì theo kinh nghiệm truyền miệng vì chúng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Không chọc vỡ bọng nước. Che vết bỏng bằng gạc sạch không dính. Đi khám nếu vết bỏng rộng hơn lòng bàn tay, ở mặt, khớp, hoặc bọng nước vỡ.

3. Trầy xước do ngã xe

Rửa sạch bằng nước sạch để loại bỏ cát và sỏi. Đây là bước quan trọng nhất và cũng là bước hay bị bỏ qua vì đau. Sát khuẩn bằng dung dịch phù hợp, băng lại và thay băng hằng ngày.

Nếu vết thương do vật bẩn gây ra hoặc dính đất, cần đi khám để được tư vấn về phòng uốn ván.

4. Bong gân và trật khớp

Ghi nhớ bốn việc: nghỉ ngơi, chườm lạnh, băng ép vừa phải, kê cao chi bị thương. Chườm lạnh khoảng mười lăm phút mỗi lần, có lót khăn chứ không áp đá trực tiếp lên da.

Không xoa bóp dầu nóng trong hai ngày đầu vì sẽ làm sưng nặng hơn. Không tự nắn khớp bị trật, việc này cần người có chuyên môn để tránh tổn thương mạch máu và dây thần kinh.

5. Nghi ngờ gãy xương

Cố định phần gãy ở nguyên tư thế đang có, dùng nẹp tạm bằng thanh gỗ, cành cây thẳng hoặc thậm chí một cuốn tạp chí cuộn lại, buộc cố định cả khớp trên và khớp dưới chỗ gãy.

Không cố nắn xương về vị trí cũ. Đưa đi cấp cứu.

6. Say nắng và kiệt sức vì nóng

Dấu hiệu sớm: đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, da đỏ và nóng, mệt lả. Đưa ngay vào chỗ râm mát, nới lỏng quần áo, làm mát cơ thể bằng khăn ướt, cho uống nước từng ngụm nhỏ nếu người bệnh còn tỉnh táo.

Dấu hiệu nguy hiểm cần gọi cấp cứu ngay: lú lẫn, nói lảm nhảm, co giật, ngất, hoặc da nóng mà không ra mồ hôi. Đây là tình trạng đe dọa tính mạng.

7. Hạ đường huyết

Thường gặp khi đi cả buổi mà bỏ bữa. Biểu hiện là run tay, vã mồ hôi lạnh, hoa mắt, đói cồn cào, cáu gắt bất thường.

Nếu người bệnh còn tỉnh và nuốt được, cho dùng ngay thứ có đường hấp thu nhanh như nước ngọt, kẹo, bánh. Sau khi đỡ, cho ăn thêm thức ăn có tinh bột.

Nếu người bệnh lơ mơ hoặc bất tỉnh, tuyệt đối không đổ nước hay đút thức ăn vào miệng vì có thể gây sặc. Đặt nằm nghiêng an toàn và gọi cấp cứu.

8. Rắn cắn

Giữ nạn nhân nằm yên và trấn an, vì càng vận động thì nọc lan càng nhanh. Đặt vùng bị cắn thấp hơn tim. Rửa nhẹ vết cắn bằng nước sạch, tháo nhẫn, vòng, đồng hồ ở chi bị cắn trước khi sưng lên.

Những việc tuyệt đối không làm: không rạch vết thương, không hút nọc bằng miệng, không garo chặt, không đắp lá theo mách bảo, không cho uống rượu.

Đưa đi bệnh viện ngay lập tức. Nếu chụp được ảnh con rắn từ khoảng cách an toàn thì rất có ích cho bác sĩ, nhưng đừng mạo hiểm bắt nó.

9. Côn trùng đốt và dị ứng

Với ong đốt, lấy ngòi ra bằng cách gạt ngang chứ đừng bóp vì bóp sẽ đẩy thêm nọc vào. Chườm lạnh giảm sưng.

Cần cấp cứu ngay nếu xuất hiện khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mề đay toàn thân, chóng mặt nhiều. Đây có thể là phản vệ, diễn tiến rất nhanh. Người từng có tiền sử dị ứng nặng nên mang theo thuốc được bác sĩ kê sẵn và báo cho bạn đồng hành biết cách dùng.

10. Vắt và đỉa

Không giật mạnh. Dùng móng tay gạt nhẹ phần miệng bám vào da, hoặc bôi chút muối, dầu gió để chúng tự nhả. Sau đó rửa sạch và băng lại vì vết vắt cắn chảy máu khá lâu do chất chống đông trong nước bọt của chúng.

11. Đuối nước

Không lao xuống cứu nếu bạn không được huấn luyện. Ném phao, can nhựa rỗng, hoặc đưa cành cây, dây thừng cho nạn nhân bám.

Khi đưa được lên bờ, nếu nạn nhân không thở, gọi cấp cứu và bắt đầu ép tim ngay. Không mất thời gian dốc ngược nạn nhân để xốc nước, đây là quan niệm sai và làm chậm việc cấp cứu thực sự cần thiết.

12. Ngộ độc thức ăn

Cho uống nước từng ngụm nhỏ để bù dịch, tốt nhất là dung dịch bù điện giải pha đúng hướng dẫn. Không tự gây nôn, đặc biệt khi người bệnh lơ mơ.

Đi viện nếu nôn nhiều không giữ được nước, tiêu chảy kéo dài, sốt cao, có máu trong phân, hoặc có dấu hiệu mất nước như tiểu ít, môi khô, mắt trũng.

Túi sơ cứu nên có gì

• Gạc vô trùng, băng cuộn, băng dính y tế, băng cá nhân
• Dung dịch sát khuẩn và nước muối sinh lý
• Găng tay y tế dùng một lần
• Kéo nhỏ, nhíp
• Băng thun cho bong gân
• Túi chườm lạnh dùng một lần
• Thuốc cá nhân theo đơn của từng người trong đoàn
• Đường hoặc kẹo ngọt để xử lý hạ đường huyết

Kiểm tra hạn dùng trước mỗi chuyến. Một túi sơ cứu đầy đủ nhưng hết hạn thì không giúp được gì.

Chuẩn bị quan trọng hơn kỹ năng

Trước mỗi chuyến, hãy hỏi cả nhóm xem ai có bệnh nền, ai dị ứng thuốc gì, ai đang dùng thuốc gì. Lưu số điện thoại người thân của từng người. Những thông tin này chỉ mất năm phút để thu thập nhưng có thể quyết định rất nhiều khi có chuyện.

Và một lần nữa: mọi hướng dẫn ở trên chỉ để cầm cự trong lúc chờ. Hãy đưa người bị nạn tới cơ sở y tế sớm nhất có thể, kể cả khi họ nói rằng mình đã đỡ.