Người bệnh gút nên ăn gì, kiêng gì? Nguyên tắc dinh dưỡng

Bệnh gút (gout) là dạng viêm khớp liên quan đến tình trạng tăng acid uric trong máu. Khi nồng độ acid uric vượt ngưỡng, các tinh thể urat có thể lắng đọng ở khớp và gây ra những cơn đau cấp dữ dội. Bên cạnh việc dùng thuốc theo chỉ định, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ kiểm soát acid uric, giảm tần suất cơn gút cấp và hạn chế biến chứng lâu dài. Điều chỉnh ăn uống hợp lý cũng giúp kiểm soát cân nặng và các bệnh chuyển hóa thường đi kèm như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hay đái tháo đường. Dưới đây là những nguyên tắc dinh dưỡng phổ thông thường được khuyến nghị cho người bệnh gút.

Nguyên tắc dinh dưỡng chính

Chế độ ăn cho người bệnh gút thường xoay quanh một mục tiêu cốt lõi: giảm gánh nặng purin và hỗ trợ cơ thể đào thải acid uric hiệu quả hơn. Purin là hợp chất khi chuyển hóa sẽ tạo ra acid uric, vì vậy việc chọn lọc nguồn thực phẩm là điều được nhấn mạnh. Một số nguyên tắc chung thường được khuyến nghị gồm:

• Hạn chế thực phẩm giàu purin: đặc biệt là nội tạng động vật, một số loại thịt đỏ và hải sản có hàm lượng purin cao.
• Kiểm soát cân nặng hợp lý: thừa cân, béo phì làm tăng nguy cơ và mức độ nặng của bệnh; tuy nhiên nên giảm cân từ từ, tránh nhịn ăn hay giảm cân cấp tốc vì có thể làm cơn gút bùng phát.
• Uống đủ nước: lượng nước phù hợp giúp thận đào thải acid uric tốt hơn và giảm nguy cơ hình thành sỏi urat.
• Hạn chế rượu bia và đồ uống có đường: đây là nhóm được chứng minh làm tăng acid uric và kích hoạt cơn gút.
• Ưu tiên chế biến thanh đạm: hấp, luộc, nấu canh thay cho chiên xào nhiều dầu mỡ, đồng thời ăn nhạt vừa phải để bảo vệ tim mạch và thận.

Nên ăn gì

Người bệnh gút không phải kiêng khem quá mức, mà nên tập trung vào nhóm thực phẩm ít purin, giàu chất xơ và có lợi cho chuyển hóa. Những lựa chọn thường được khuyến khích tăng cường gồm:

• Rau xanh và củ quả: phần lớn rau củ chứa ít purin, giàu chất xơ và chất chống oxy hóa, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và giảm viêm.
• Trái cây, đặc biệt loại giàu vitamin C: cam, ổi, dâu, cherry – nhiều nghiên cứu gợi ý vitamin C và một số hợp chất trong cherry có thể liên quan đến việc hỗ trợ hạ acid uric.
• Sữa và sản phẩm từ sữa ít béo: sữa tách béo, sữa chua ít đường thường được xem là có lợi và ít liên quan đến tăng acid uric.
• Ngũ cốc nguyên hạt và tinh bột phức: gạo lứt, yến mạch, khoai củ cung cấp năng lượng ổn định và chất xơ.
• Nguồn đạm phù hợp: trứng, đậu phụ và phần lớn thịt gia cầm nạc thường được ưu tiên hơn thịt đỏ và nội tạng.
• Nước lọc và nước khoáng: uống đều trong ngày giúp tăng đào thải acid uric qua đường tiểu.

Nên kiêng / hạn chế gì

Việc nhận biết và hạn chế các thực phẩm dễ làm tăng acid uric giúp giảm nguy cơ cơn gút cấp. Những nhóm thường được khuyến cáo hạn chế bao gồm:

• Nội tạng động vật: gan, thận, lòng, óc – đây là nhóm giàu purin bậc nhất, nên hạn chế tối đa.
• Một số hải sản giàu purin: cá cơm, cá mòi, cá trích, sò, trai, tôm – nên ăn có chừng mực.
• Thịt đỏ và nước hầm xương: thịt bò, thịt cừu và các loại nước dùng ninh lâu chứa nhiều purin hòa tan.
• Rượu bia: đặc biệt là bia, làm tăng sản xuất và giảm đào thải acid uric; đây là yếu tố thường gặp kích hoạt cơn gút.
• Đồ uống và thực phẩm nhiều đường fructose: nước ngọt có ga, nước trái cây công nghiệp, bánh kẹo – fructose có liên quan đến tăng acid uric.
• Thực phẩm chế biến sẵn nhiều dầu mỡ và muối: làm tăng cân, ảnh hưởng chuyển hóa và không có lợi cho tim mạch, thận.

Lưu ý quan trọng

Dinh dưỡng là một phần hỗ trợ, không thay thế cho điều trị bằng thuốc khi bác sĩ chỉ định. Một số điểm người bệnh gút nên ghi nhớ:

• Không tự ý bỏ thuốc: chế độ ăn tốt vẫn cần kết hợp với phác đồ điều trị và theo dõi của bác sĩ.
• Tránh giảm cân quá nhanh hoặc nhịn đói: điều này có thể làm tăng acid uric tạm thời và khởi phát cơn cấp.
• Chú ý bệnh kèm theo: nếu có bệnh thận, tim mạch hay đái tháo đường, lượng nước, muối và đạm cần được cân nhắc riêng, tốt nhất theo hướng dẫn chuyên khoa.
• Duy trì đều đặn: hiệu quả của chế độ ăn đến từ sự kiên trì lâu dài chứ không phải kiêng khem ngắn hạn.
• Theo dõi phản ứng cơ thể: mỗi người có ngưỡng nhạy cảm khác nhau với từng loại thực phẩm; nên quan sát và điều chỉnh phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Người bệnh gút có được ăn thịt không?
Có, nhưng nên ăn ở mức vừa phải và ưu tiên thịt nạc, thịt gia cầm bỏ da thay cho thịt đỏ và nội tạng. Nên chọn cách chế biến luộc, hấp và tránh ăn quá nhiều trong một bữa.

Uống nhiều nước có giúp giảm acid uric không?
Uống đủ nước thường được khuyến nghị vì giúp thận đào thải acid uric tốt hơn và giảm nguy cơ sỏi urat. Tuy nhiên, lượng nước cụ thể nên được điều chỉnh theo tình trạng tim mạch và chức năng thận của từng người.

Đậu và rau nhiều purin có phải kiêng tuyệt đối không?
Không nhất thiết. Purin từ thực vật (như một số loại đậu, nấm, rau bina) thường ít liên quan đến tăng nguy cơ cơn gút so với purin từ động vật, nên phần lớn trường hợp vẫn có thể dùng với lượng hợp lý. Nếu còn băn khoăn, bạn nên tham khảo chuyên gia dinh dưỡng.

Lưu ý sức khỏe: bài viết mang tính tham khảo, KHÔNG thay thế tư vấn y khoa. Người bệnh gút nên hỏi bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có chế độ ăn phù hợp với tình trạng cụ thể, thuốc đang dùng và bệnh kèm theo.

Xem thêm: các bài chuyên mục Khỏe - đẹp · Tiện ích ola88