Người bệnh hen suyễn nên ăn gì, kiêng gì? Nguyên tắc dinh dưỡng

Hen suyễn là bệnh viêm mạn tính đường hô hấp, khiến đường thở nhạy cảm và dễ co thắt trước các yếu tố kích thích. Bên cạnh việc dùng thuốc đúng chỉ định, một chế độ ăn cân bằng, giàu chất chống viêm và chống oxy hóa được xem là yếu tố hỗ trợ quan trọng: giúp giảm gánh nặng viêm, duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường sức đề kháng và hạn chế tiếp xúc với những thực phẩm có thể khởi phát cơn. Dinh dưỡng không thay thế thuốc điều trị, nhưng ăn uống khoa học có thể góp phần giúp kiểm soát triệu chứng ổn định hơn.

Nguyên tắc dinh dưỡng chính

Với người bệnh hen suyễn, chế độ ăn thường được khuyến nghị xoay quanh vài nguyên tắc cốt lõi sau:

• Ưu tiên thực phẩm chống viêm, chống oxy hóa: tăng rau xanh, trái cây tươi, cá béo và ngũ cốc nguyên hạt – những nhóm giàu vitamin, khoáng chất và chất xơ giúp giảm phản ứng viêm ở đường thở.
• Duy trì cân nặng hợp lý: thừa cân, béo phì thường làm triệu chứng hen nặng hơn và khó kiểm soát hơn, do đó kiểm soát năng lượng nạp vào là điều được nhấn mạnh.
• Ăn đa dạng, đủ chất: bảo đảm đủ đạm, vitamin nhóm D, C, E, cùng các khoáng chất như magiê để nâng đỡ chức năng hô hấp và miễn dịch.
• Chia nhỏ bữa ăn, không ăn quá no: bữa ăn quá lớn có thể làm căng dạ dày, đẩy cơ hoành và gây khó thở, nhất là ở người có trào ngược dạ dày – thực quản đi kèm.
• Nhận diện và tránh thực phẩm gây dị ứng cá nhân: mỗi người có yếu tố khởi phát riêng, nên việc theo dõi phản ứng của cơ thể với từng loại thực phẩm rất quan trọng.
• Uống đủ nước: giúp làm loãng đờm, giữ đường thở thông thoáng hơn.

Nên ăn gì

Các nhóm thực phẩm dưới đây thường được khuyến khích tăng cường trong khẩu phần của người bệnh hen suyễn:

• Rau xanh và trái cây nhiều màu: cải bó xôi, bông cải xanh, cà rốt, bí đỏ, ớt chuông, cam, kiwi, dâu, cà chua… giàu vitamin C, E và beta-caroten – các chất chống oxy hóa hỗ trợ giảm viêm và bảo vệ niêm mạc đường thở.
• Cá béo giàu omega-3: cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi. Axit béo omega-3 có đặc tính chống viêm, được cho là có lợi cho đường hô hấp.
• Thực phẩm giàu vitamin D: cá béo, lòng đỏ trứng, nấm, sản phẩm bổ sung vitamin D. Đủ vitamin D được liên hệ với việc giảm nguy cơ khởi phát cơn hen ở một số người.
• Thực phẩm giàu magiê: các loại hạt, đậu, rau lá xanh đậm, ngũ cốc nguyên hạt. Magiê tham gia vào việc thư giãn cơ trơn phế quản.
• Ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ: gạo lứt, yến mạch, đậu đỗ – hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột và góp phần điều hòa phản ứng viêm toàn thân.
• Nguồn đạm nạc lành mạnh: ức gà, đậu phụ, trứng, các loại đậu – giúp duy trì khối cơ và sức đề kháng mà không nạp quá nhiều chất béo bão hòa.

Nên kiêng / hạn chế gì

Một số thực phẩm và thói quen ăn uống có thể làm tăng viêm hoặc khởi phát triệu chứng, nên được hạn chế:

• Thực phẩm chứa sulfite: rượu vang, bia, hoa quả sấy khô, dưa muối, một số thực phẩm đóng gói. Sulfite là chất bảo quản có thể kích thích cơn hen ở người nhạy cảm.
• Đồ chế biến sẵn nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa: đồ chiên rán, thức ăn nhanh, xúc xích, đồ hộp – có xu hướng thúc đẩy viêm và làm tăng cân.
• Thực phẩm gây dị ứng cá nhân: với từng người có thể là hải sản có vỏ, đậu phộng, trứng, sữa… Nếu đã xác định dị ứng, cần tránh triệt để vì có thể gây phản ứng nặng.
• Muối và thực phẩm quá mặn: ăn quá nhiều muối được cho là không có lợi cho đường hô hấp; ăn nhạt hợp lý thường được khuyến nghị.
• Đồ uống có ga, thực phẩm dễ sinh hơi: có thể gây đầy bụng, chèn ép cơ hoành và khó thở ở một số người.
• Rượu bia: vừa chứa sulfite, vừa có thể tương tác bất lợi và làm nặng triệu chứng.

Lưu ý quan trọng

Không có một “thực đơn chung” đúng cho tất cả người bệnh hen suyễn, vì yếu tố khởi phát và bệnh kèm theo ở mỗi người rất khác nhau. Vì vậy, hãy lưu ý:

• Theo dõi nhật ký ăn uống để phát hiện thực phẩm nào khiến triệu chứng nặng lên, từ đó điều chỉnh phù hợp.
• Không tự ý cắt bỏ nhiều nhóm thực phẩm cùng lúc, tránh nguy cơ thiếu dinh dưỡng – nhất là với trẻ em đang phát triển.
• Chế độ ăn chỉ là biện pháp hỗ trợ; tuyệt đối không tự ý ngưng hay thay đổi thuốc dự phòng và thuốc cắt cơn.
• Nếu có bệnh kèm như trào ngược dạ dày, béo phì, tiểu đường hay tim mạch, chế độ ăn cần được cân nhắc đồng thời cho các tình trạng đó.
• Khi muốn bổ sung vitamin D, omega-3 hay bất kỳ thực phẩm chức năng nào, nên tham khảo bác sĩ trước khi dùng.

Câu hỏi thường gặp

Người bệnh hen suyễn có nên kiêng hoàn toàn sữa và các sản phẩm từ sữa không?
Không nhất thiết. Sữa chỉ cần kiêng nếu bạn thực sự dị ứng đạm sữa hoặc nhận thấy nó làm triệu chứng nặng lên. Với phần lớn người bệnh không dị ứng, sữa vẫn là nguồn canxi và đạm hữu ích. Nên theo dõi phản ứng của cơ thể và trao đổi với bác sĩ.

Ăn cá béo hay uống dầu cá có giúp giảm cơn hen không?
Omega-3 trong cá béo có đặc tính chống viêm và thường được khuyến khích như một phần của chế độ ăn lành mạnh. Tuy nhiên đây là biện pháp hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị. Trước khi dùng viên dầu cá liều cao, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ.

Thừa cân có ảnh hưởng đến bệnh hen suyễn không?
Có. Thừa cân, béo phì thường khiến triệu chứng hen nặng và khó kiểm soát hơn. Duy trì cân nặng hợp lý thông qua ăn uống cân bằng và vận động phù hợp thường được khuyến nghị, nhưng nên có lộ trình giảm cân an toàn dưới sự tư vấn của chuyên gia.

Lưu ý sức khỏe: bài viết mang tính tham khảo, KHÔNG thay thế tư vấn y khoa. Người bệnh hen suyễn nên hỏi bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có chế độ ăn phù hợp với tình trạng cụ thể, thuốc đang dùng và bệnh kèm theo.

Xem thêm: các bài chuyên mục Khỏe - đẹp · Tiện ích ola88