Người bệnh động kinh nên ăn gì, kiêng gì? Nguyên tắc dinh dưỡng

Với người bệnh động kinh, chế độ ăn không thay thế thuốc kháng động kinh nhưng đóng vai trò hỗ trợ quan trọng: giúp giữ ổn định đường huyết và điện giải, hạn chế các yếu tố có thể kích thích cơn co giật, đồng thời bảo đảm đủ năng lượng và vi chất cho não bộ hoạt động. Ở một số trường hợp kháng thuốc, bác sĩ có thể chỉ định chế độ ăn ketogenic y khoa – một liệu pháp dinh dưỡng đặc biệt cần được theo dõi chặt chẽ. Dưới đây là những nguyên tắc dinh dưỡng phổ thông thường được khuyến nghị, giúp người bệnh và gia đình xây dựng thực đơn hằng ngày hợp lý.

Nguyên tắc dinh dưỡng chính

Mục tiêu của dinh dưỡng cho người bệnh động kinh là duy trì một môi trường trao đổi chất ổn định cho não, tránh những dao động đột ngột có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện cơn. Một số nguyên tắc cơ bản thường được khuyến nghị gồm:

• Ăn đủ bữa, đúng giờ: Bỏ bữa hoặc để đói kéo dài khiến đường huyết hạ thấp, được xem là một yếu tố có thể kích hoạt cơn ở một số người. Nên duy trì các bữa đều đặn, có thể chia thành nhiều bữa nhỏ.
• Cân bằng đủ nhóm chất: Bảo đảm đủ đạm, tinh bột phức, chất béo lành mạnh, vitamin và khoáng chất để nuôi dưỡng hệ thần kinh.
• Ưu tiên tinh bột hấp thu chậm: Chọn ngũ cốc nguyên cám, khoai củ, gạo lứt thay vì đường và tinh bột tinh chế để giữ đường huyết ổn định.
• Uống đủ nước, giữ cân bằng điện giải: Mất nước hoặc rối loạn natri, kali, magiê, canxi có thể ảnh hưởng đến hoạt động thần kinh.
• Ngủ đủ và ăn uống điều độ: Chế độ sinh hoạt ổn định thường đi kèm với việc kiểm soát cơn tốt hơn.

Riêng chế độ ăn ketogenic (rất ít tinh bột, nhiều chất béo) là một phương pháp điều trị có bằng chứng ở một số dạng động kinh kháng thuốc, đặc biệt ở trẻ em. Tuy nhiên đây là liệu pháp y khoa, chỉ nên thực hiện khi có chỉ định và giám sát của bác sĩ cùng chuyên gia dinh dưỡng, không nên tự áp dụng tại nhà.

Nên ăn gì

Người bệnh nên ưu tiên nhóm thực phẩm giàu dưỡng chất cho não và giúp giữ đường huyết ổn định:

• Ngũ cốc nguyên hạt và tinh bột phức: Gạo lứt, yến mạch, khoai lang, các loại đậu – cung cấp năng lượng bền vững, hạn chế dao động đường huyết.
• Đạm chất lượng tốt: Cá, trứng, thịt nạc, đậu phụ, các loại đậu – hỗ trợ dẫn truyền thần kinh và phục hồi mô.
• Cá béo giàu omega-3: Cá hồi, cá thu, cá trích – axit béo omega-3 được cho là tốt cho sức khỏe não bộ và có tính chống viêm.
• Rau xanh và trái cây tươi: Rau lá đậm, bông cải, quả mọng – giàu chất chống oxy hóa, chất xơ, vitamin và khoáng chất.
• Thực phẩm giàu magiê, canxi, vitamin B6, vitamin D: Các loại hạt, rau xanh, sữa và chế phẩm từ sữa – những vi chất này tham gia vào chức năng thần kinh và cơ.
• Chất béo lành mạnh: Dầu ô liu, bơ, các loại hạt – nguồn năng lượng tốt, hỗ trợ hấp thu vitamin tan trong dầu.

Nên kiêng / hạn chế gì

Một số thực phẩm và thói quen nên được hạn chế vì có thể ảnh hưởng bất lợi hoặc tương tác với thuốc:

• Rượu, bia và đồ uống có cồn: Cồn có thể làm giảm hiệu quả của thuốc, gây rối loạn giấc ngủ và được xem là yếu tố dễ kích hoạt cơn.
• Đường và tinh bột tinh chế: Bánh kẹo, nước ngọt, đồ ăn nhiều đường gây tăng rồi giảm đường huyết nhanh – nên hạn chế.
• Caffeine liều cao: Cà phê đặc, nước tăng lực, trà rất đậm có tính kích thích thần kinh; nhiều người bệnh được khuyên dùng ở mức vừa phải.
• Thực phẩm chế biến sẵn, nhiều muối và phụ gia: Đồ đóng hộp, xúc xích, mì ăn liền – nhiều natri và chất phụ gia, không có lợi cho cân bằng điện giải và sức khỏe chung.
• Bỏ bữa hoặc nhịn đói kéo dài: Không phải là "thực phẩm" nhưng là thói quen cần tránh vì hạ đường huyết có thể làm tăng nguy cơ cơn.
• Bưởi và nước ép bưởi: Có thể tương tác với chuyển hóa của một số thuốc; nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về loại thuốc bạn đang dùng.

Lưu ý quan trọng

Chế độ ăn cần được cá nhân hóa vì mỗi người bệnh có thể trạng, loại động kinh và phác đồ thuốc khác nhau. Một vài lưu ý thực tế:

• Không tự ý bắt đầu chế độ ăn ketogenic hay bất kỳ chế độ ăn kiêng khắt khe nào khi chưa có ý kiến bác sĩ.
• Ghi lại nhật ký ăn uống, giấc ngủ và cơn co giật giúp bác sĩ nhận ra những yếu tố kích thích riêng của từng người.
• Một số thuốc kháng động kinh dùng lâu dài có thể ảnh hưởng đến vitamin D, canxi và axit folic; việc bổ sung nên theo tư vấn chuyên môn, không tự mua dùng.
• Không tự ý ngưng hay đổi thuốc chỉ vì thay đổi chế độ ăn.
• Duy trì cân nặng hợp lý, vận động vừa sức và ngủ đủ giấc để hỗ trợ kiểm soát bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Người bệnh động kinh có nhất thiết phải ăn ketogenic không?
Không. Chế độ ketogenic chỉ được cân nhắc cho một số trường hợp, thường là động kinh kháng thuốc, và phải do bác sĩ chỉ định, giám sát chặt chẽ. Đa số người bệnh chỉ cần ăn uống cân bằng, đều đặn và lành mạnh.

Uống cà phê có làm tăng cơn co giật không?
Caffeine là chất kích thích thần kinh và mức độ ảnh hưởng khác nhau ở từng người. Nhiều người bệnh được khuyên dùng ở mức vừa phải và theo dõi phản ứng của cơ thể; nếu lo ngại, bạn nên hỏi bác sĩ điều trị.

Có cần kiêng hoàn toàn tinh bột và đường không?
Không cần kiêng tuyệt đối trong chế độ ăn thông thường, nhưng nên hạn chế đường và tinh bột tinh chế, ưu tiên tinh bột hấp thu chậm để giữ đường huyết ổn định. Việc cắt giảm mạnh tinh bột chỉ áp dụng trong chế độ ketogenic có giám sát y khoa.

Lưu ý sức khỏe: bài viết mang tính tham khảo, KHÔNG thay thế tư vấn y khoa. Người bệnh động kinh nên hỏi bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có chế độ ăn phù hợp với tình trạng cụ thể, thuốc đang dùng và bệnh kèm theo.

Xem thêm: các bài chuyên mục Khỏe - đẹp · Tiện ích ola88