Người bệnh đa xơ cứng nên ăn gì, kiêng gì? Nguyên tắc dinh dưỡng

Đa xơ cứng (Multiple sclerosis – MS) là bệnh tự miễn ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, khiến lớp vỏ myelin bao quanh dây thần kinh bị tổn thương. Cho đến nay chưa có chế độ ăn nào được chứng minh là chữa khỏi bệnh, nhưng dinh dưỡng hợp lý được xem là một phần quan trọng trong việc hỗ trợ kiểm soát triệu chứng, giảm mệt mỏi, duy trì cân nặng và sức khỏe xương, đồng thời góp phần hạn chế viêm – yếu tố liên quan mật thiết đến diễn tiến của bệnh. Một chế độ ăn cân bằng, giàu chất chống viêm và đủ vitamin D thường được khuyến nghị đi kèm với phác đồ điều trị của bác sĩ.

Nguyên tắc dinh dưỡng chính

Người bệnh đa xơ cứng thường được khuyến nghị hướng tới một chế độ ăn lành mạnh tổng thể, tương tự các nguyên tắc bảo vệ tim mạch và chống viêm, thay vì tìm kiếm một thần dược đơn lẻ. Những nguyên tắc nền tảng bao gồm:

• Ưu tiên chế độ ăn chống viêm: nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo tốt (kiểu Địa Trung Hải) được nhiều chuyên gia đánh giá là phù hợp và dễ duy trì.
• Chú trọng vitamin D: nồng độ vitamin D thấp được ghi nhận có liên quan đến bệnh đa xơ cứng. Việc bổ sung qua thực phẩm, ánh nắng và (nếu cần) chế phẩm bổ sung nên theo chỉ định và xét nghiệm của bác sĩ.
• Đủ chất xơ: giúp hỗ trợ tiêu hóa và giảm táo bón – vấn đề khá phổ biến ở người bệnh MS.
• Kiểm soát cân nặng: duy trì cân nặng hợp lý giúp giảm gánh nặng vận động và mệt mỏi.
• Uống đủ nước: hỗ trợ chức năng bàng quang, ruột và giảm cảm giác mệt.

Nên ăn gì

Các nhóm thực phẩm dưới đây thường được khuyến khích tăng cường vì đặc tính chống viêm, giàu vi chất và tốt cho hệ thần kinh:

• Rau lá xanh & rau củ nhiều màu: cải bó xôi, bông cải xanh, cà rốt, cà chua, ớt chuông… cung cấp chất chống oxy hóa và chất xơ.
• Trái cây tươi: đặc biệt các loại quả mọng (việt quất, dâu, mâm xôi) giàu polyphenol có đặc tính chống viêm.
• Cá béo giàu omega-3: cá hồi, cá thu, cá mòi, cá trích – omega-3 được cho là hỗ trợ giảm viêm và tốt cho tế bào thần kinh.
• Nguồn vitamin D: cá béo, lòng đỏ trứng, nấm phơi nắng và thực phẩm tăng cường vitamin D; kết hợp phơi nắng hợp lý.
• Ngũ cốc nguyên hạt & các loại đậu: gạo lứt, yến mạch, đậu lăng, đậu gà – giàu chất xơ, giúp ổn định năng lượng.
• Chất béo lành mạnh: dầu ô liu nguyên chất, quả bơ, các loại hạt (óc chó, hạnh nhân, hạt lanh, hạt chia).
• Thực phẩm giàu canxi: sữa hoặc sản phẩm thay thế được tăng cường canxi, giúp bảo vệ xương – nhất là khi ít vận động hoặc dùng corticoid theo chỉ định.

Nên kiêng / hạn chế gì

Một số nhóm thực phẩm nên được hạn chế vì có thể thúc đẩy viêm, gây tăng cân hoặc làm nặng thêm cảm giác mệt mỏi:

• Thực phẩm siêu chế biến & đồ ăn nhanh: thường nhiều muối, đường và chất béo xấu, ít giá trị dinh dưỡng.
• Chất béo bão hòa & chất béo chuyển hóa: mỡ động vật, đồ chiên rán ngập dầu, bơ thực vật dạng hydro hóa – được cho là liên quan đến tăng phản ứng viêm.
• Đường và đồ ngọt tinh luyện: bánh kẹo, nước ngọt có ga dễ gây tăng cân và dao động năng lượng.
• Muối quá mức: ăn quá mặn không tốt cho tim mạch; một số nghiên cứu còn gợi ý mối liên hệ với hoạt động của bệnh, nên ăn nhạt vừa phải được khuyến khích.
• Rượu bia: có thể ảnh hưởng đến thăng bằng, phối hợp vận động và tương tác với thuốc – nên hạn chế và hỏi ý kiến bác sĩ.
• Thực phẩm gây táo bón: nếu đang gặp vấn đề tiêu hóa, nên hạn chế đồ ăn nghèo chất xơ và uống thêm nước.

Lưu ý quan trọng

Chế độ ăn cho người bệnh đa xơ cứng cần được cá thể hóa vì triệu chứng và mức độ bệnh rất khác nhau ở mỗi người. Một vài điểm cần lưu tâm:

• Không tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan hay loại bỏ hoàn toàn nhóm thực phẩm khi chưa có tư vấn chuyên môn, vì dễ dẫn tới thiếu hụt dinh dưỡng.
• Nếu có triệu chứng khó nhai, khó nuốt, nên điều chỉnh kết cấu món ăn (mềm, cắt nhỏ) và tham khảo chuyên gia dinh dưỡng để bảo đảm đủ năng lượng.
• Việc bổ sung vitamin D, canxi hay omega-3 dưới dạng viên uống nên dựa trên xét nghiệm và chỉ định của bác sĩ, tránh dùng liều cao tùy tiện.
• Một số thực phẩm và thực phẩm chức năng có thể tương tác với thuốc điều trị – hãy thông báo đầy đủ cho bác sĩ về những gì bạn đang dùng.
• Ghi lại nhật ký ăn uống và triệu chứng có thể giúp bạn và bác sĩ nhận ra những yếu tố phù hợp hoặc cần tránh với cơ thể mình.

Câu hỏi thường gặp

Người bệnh đa xơ cứng có cần bổ sung vitamin D không?
Vitamin D được quan tâm đặc biệt trong bệnh đa xơ cứng vì thiếu hụt thường gặp và có liên quan đến bệnh. Tuy nhiên liều lượng cần dựa trên kết quả xét nghiệm và chỉ định của bác sĩ, không nên tự bổ sung liều cao.

Chế độ ăn có chữa khỏi được bệnh đa xơ cứng không?
Không. Hiện chưa có chế độ ăn nào chữa khỏi bệnh. Dinh dưỡng hợp lý chỉ đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát triệu chứng, cải thiện thể trạng và nên đi kèm với phác đồ điều trị của bác sĩ.

Người bệnh có nên kiêng hoàn toàn thịt và sữa không?
Không nhất thiết. Điều quan trọng là chọn nguồn đạm nạc, hạn chế chất béo bão hòa và bảo đảm đủ canxi. Việc loại bỏ cả nhóm thực phẩm nên được cân nhắc cùng chuyên gia dinh dưỡng để tránh thiếu chất.

Lưu ý sức khỏe: bài viết mang tính tham khảo, KHÔNG thay thế tư vấn y khoa. Người bệnh đa xơ cứng nên hỏi bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có chế độ ăn phù hợp với tình trạng cụ thể, thuốc đang dùng và bệnh kèm theo.

Xem thêm: các bài chuyên mục Khỏe - đẹp · Tiện ích ola88