Người bệnh COPD nên ăn gì, kiêng gì? Nguyên tắc dinh dưỡng

Với người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), dinh dưỡng không chỉ là chuyện ăn no mà là một phần quan trọng trong quá trình điều trị và phục hồi. Do phải gắng sức để thở, cơ thể người bệnh thường tiêu hao nhiều năng lượng hơn bình thường, dễ dẫn tới sụt cân, teo cơ và suy giảm sức đề kháng. Ngược lại, thừa cân lại làm tăng gánh nặng cho hệ hô hấp. Một chế độ ăn cân đối, đủ đạm, chia nhỏ hợp lý thường được khuyến nghị nhằm duy trì cân nặng ổn định, bảo vệ khối cơ hô hấp và giúp người bệnh cảm thấy dễ thở, đỡ mệt hơn trong sinh hoạt hằng ngày.

Nguyên tắc dinh dưỡng chính

Mục tiêu dinh dưỡng cho người bệnh COPD thường xoay quanh việc cung cấp đủ năng lượng và đạm, đồng thời giảm cảm giác đầy bụng – yếu tố khiến cơ hoành bị chèn ép và gây khó thở. Một số nguyên tắc phổ thông được nhiều chuyên gia đề cập gồm:

• Chia nhỏ bữa ăn: ăn 5–6 bữa nhỏ trong ngày thay vì 3 bữa lớn giúp giảm áp lực lên cơ hoành, hạn chế đầy hơi và tránh mệt khi ăn.
• Đủ đạm để giữ khối cơ: đạm giúp duy trì và phục hồi cơ hô hấp, hỗ trợ hệ miễn dịch. Nên phân bổ đạm đều trong các bữa.
• Cân đối chất bột đường và chất béo: ăn quá nhiều tinh bột đường có thể làm tăng lượng khí CO₂ cơ thể phải thải ra, nên khẩu phần thường được cân đối hợp lý giữa các nhóm chất thay vì lạm dụng một nhóm.
• Ưu tiên thực phẩm dễ tiêu, gọn bữa: chọn món mềm, dễ nhai nuốt để tiết kiệm sức và tránh khó thở khi ăn.
• Duy trì cân nặng hợp lý: theo dõi cân nặng đều đặn; cả sụt cân lẫn thừa cân đều bất lợi cho hô hấp.

Nên ăn gì

Các nhóm thực phẩm dưới đây thường được khuyến nghị tăng cường vì hỗ trợ khối cơ, cung cấp năng lượng bền và giàu chất chống oxy hóa:

• Thực phẩm giàu đạm chất lượng: thịt nạc, cá, trứng, sữa và chế phẩm từ sữa, đậu phụ – giúp bảo vệ và phục hồi khối cơ hô hấp.
• Cá béo giàu omega-3: cá hồi, cá thu, cá trích – cung cấp chất béo tốt và có đặc tính hỗ trợ chống viêm.
• Rau xanh và trái cây nhiều màu: giàu vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa giúp bảo vệ mô phổi; ưu tiên loại ít gây sinh hơi.
• Ngũ cốc nguyên hạt và tinh bột hấp thu chậm: yến mạch, gạo lứt, khoai củ – cung cấp năng lượng ổn định và chất xơ.
• Chất béo lành mạnh: dầu ô liu, dầu hạt cải, quả bơ, các loại hạt – giàu năng lượng, phù hợp với người cần tăng cân nhẹ nhàng.
• Thực phẩm giàu canxi và vitamin D: sữa, sữa chua, cá nhỏ ăn cả xương – hỗ trợ xương, đặc biệt hữu ích khi người bệnh có nguy cơ loãng xương.
• Đủ nước: uống nước đều trong ngày (trừ khi bác sĩ yêu cầu hạn chế) giúp làm loãng đờm, dễ khạc và thông thoáng đường thở.

Nên kiêng / hạn chế gì

Một số thực phẩm và thói quen ăn uống có thể làm tăng đầy hơi, giữ nước hoặc khiến người bệnh khó thở hơn, do đó thường được khuyên hạn chế:

• Thực phẩm dễ sinh hơi: nước có ga, đậu đỗ khô, bắp cải, súp lơ, hành tây sống – gây đầy bụng, chèn ép cơ hoành và làm khó thở.
• Món chiên rán, nhiều dầu mỡ: khó tiêu, gây đầy bụng và làm chậm quá trình tiêu hóa, tạo cảm giác nặng nề.
• Ăn quá mặn: lượng muối cao có thể gây giữ nước, làm tăng gánh nặng cho tim và hô hấp; nên ăn nhạt và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp.
• Đường và đồ ngọt tinh luyện quá mức: nhiều năng lượng rỗng, có thể góp phần tăng thải CO₂ nếu ăn quá nhiều.
• Rượu bia: có thể ảnh hưởng tới nhịp thở, tương tác với một số thuốc và làm mất nước; thường được khuyến nghị hạn chế hoặc tránh.
• Cà phê và đồ uống nhiều caffeine: dùng lượng lớn có thể gây bồn chồn, ảnh hưởng giấc ngủ; nên dùng vừa phải.

Lưu ý quan trọng

Chế độ ăn của người bệnh COPD cần được cá nhân hóa theo tình trạng cụ thể. Một vài điểm nên ghi nhớ:

• Nghỉ ngơi và làm thông đờm trước khi ăn: ăn khi bớt khó thở giúp bữa ăn dễ chịu và ngon miệng hơn.
• Ăn chậm, nhai kỹ: giúp giảm nuốt hơi, hạn chế đầy bụng và mệt khi ăn.
• Ưu tiên bữa chính vào lúc nhiều sức nhất: nhiều người thấy dễ ăn hơn vào buổi sáng.
• Theo dõi cân nặng định kỳ: nếu sụt cân nhanh hoặc chán ăn kéo dài, nên báo cho bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
• Thận trọng với bệnh kèm theo: người có kèm tim mạch, tiểu đường, suy thận hay đang dùng thuốc lợi tiểu, corticoid… cần điều chỉnh khẩu phần theo chỉ định riêng.

Câu hỏi thường gặp

Người bệnh COPD bị sụt cân nên làm gì?
Có thể tăng năng lượng bằng cách chia nhỏ nhiều bữa, thêm chất béo lành mạnh và món giàu đạm, dùng thêm sữa hoặc thực phẩm bổ sung theo tư vấn. Nếu sụt cân kéo dài, nên tham khảo bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được đánh giá cụ thể.

Uống nhiều nước có giúp long đờm không?
Uống đủ nước thường giúp đờm loãng hơn và dễ khạc, hỗ trợ thông thoáng đường thở. Tuy nhiên nếu bạn có bệnh tim hoặc thận cần hạn chế dịch, hãy hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.

Người bệnh COPD có cần kiêng hoàn toàn tinh bột không?
Không cần kiêng hoàn toàn. Tinh bột vẫn là nguồn năng lượng quan trọng; điều nên làm là cân đối hợp lý giữa các nhóm chất và tránh ăn quá nhiều đường tinh luyện trong một bữa.

Lưu ý sức khỏe: bài viết mang tính tham khảo, KHÔNG thay thế tư vấn y khoa. Người bệnh COPD nên hỏi bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có chế độ ăn phù hợp với tình trạng cụ thể, thuốc đang dùng và bệnh kèm theo.

Xem thêm: các bài chuyên mục Khỏe - đẹp · Tiện ích ola88