Yonaguni: “kim tự tháp” dưới biển hay kiệt tác của địa chất?

Ngoài đảo Yonaguni ở cực tây Nhật Bản là một khối đá dưới nước có mặt phẳng, bậc và góc sắc đáng kinh ngạc. Hình học ấy khiến nhiều người gọi nó là phế tích, trong khi các nhà địa chất chỉ ra rằng lớp đá và khe nứt tự nhiên có thể tạo hình tương tự.

Thợ lặn Kihachiro Aratake phát hiện địa hình này năm 1986 khi tìm điểm quan sát cá mập đầu búa. Khối chính nằm ở độ sâu khoảng 25 mét, gồm sa thạch và đá bùn phân lớp. Sóng mạnh, phong hóa, các mặt phân lớp và hệ khe nứt cùng tác động lên khối đá.

Vì sao nó trông giống công trình?

Các lớp gần nằm ngang tạo mặt bậc, còn khe nứt thẳng đứng tạo cạnh vuông. Khi phần đá giữa các khe bị tách ra, phần còn lại có thể giống cầu thang, sân và tường. Não người đặc biệt giỏi nhận hình có chủ ý trong các đường nét đều, vì vậy ảnh chụp từ góc thuận lợi dễ củng cố cảm giác kiến trúc.

Lập luận cho khả năng con người can thiệp

Một số nhà nghiên cứu cho rằng vài rãnh, khối tách và bố cục khó giải thích hoàn toàn bằng xói mòn, có thể là địa hình tự nhiên được chỉnh sửa. Giả thuyết này cần dấu vết công cụ, hiện vật, trầm tích cư trú hoặc niên đại liên kết. Đến nay, các bằng chứng như vậy chưa tạo được đồng thuận khảo cổ.

So sánh với địa chất trên đảo

Những vách đá Yonaguni trên mặt nước cũng có phân lớp phẳng, khe vuông và các khối tách cạnh sắc. So sánh này cung cấp cơ chế quan sát được ngay trong cùng môi trường địa chất. Nó không chứng minh mọi chi tiết dưới biển hoàn toàn tự nhiên, nhưng đặt gánh nặng chứng minh lên tuyên bố có kiến trúc nhân tạo.

Mực biển và niên đại không đủ để kết luận

Khu vực từng lộ thiên khi mực biển thấp hơn vào cuối Kỷ Băng hà, nên về lý thuyết con người có thể tiếp cận. Tuy nhiên, “có thể tiếp cận” khác với “đã xây dựng”. Muốn gọi đây là thành phố, cần một tập hợp bằng chứng văn hóa độc lập chứ không chỉ hình dạng đá và phép lùi mực nước biển.

Những câu hỏi còn bỏ ngỏ

• Chưa có khảo sát khảo cổ hệ thống và công bố dữ liệu đủ rộng để khép lại tranh luận.
• Một số bề mặt có thể vừa do tự nhiên tạo ra vừa bị con người sử dụng hoặc chỉnh sửa nhỏ.
• Ảnh và video thường chọn góc nổi bật, khiến người xem khó đánh giá toàn bộ địa hình ba chiều.

Kết luận

Giải thích tự nhiên dựa trên phân lớp, khe nứt và xói mòn hiện có ít giả định hơn. Khả năng con người từng sử dụng hoặc chỉnh sửa một phần chưa thể loại trừ tuyệt đối, nhưng gọi Yonaguni là kim tự tháp hay thành phố chìm hiện chưa được bằng chứng khảo cổ nâng đỡ.

Nguồn tham khảo

• J-STAGE – Geosites of Yonaguni Island
• Nagoya University Repository – nghiên cứu địa hình dưới biển Yonaguni