Bản thảo Voynich: cuốn sách 600 năm chưa ai đọc được

Hơn một thế kỷ sau khi Wilfrid Voynich đưa cuốn sách ra thị trường sách cổ, hệ chữ trong bản thảo vẫn chưa có cách đọc được giới chuyên môn chấp nhận.

Beinecke MS 408 hiện được lưu giữ tại Thư viện Beinecke của Đại học Yale. Phân tích vật liệu đặt phần da thuộc vào đầu thế kỷ XV; các hình vẽ thường được chia thành nhóm thực vật, thiên văn, tắm, dược liệu và những đoạn giống công thức.

Những dữ kiện có thể kiểm chứng

1. Các trang dùng một hệ ký tự có quy luật lặp lại và phân bố giống ngôn ngữ, nhưng không khớp chắc chắn với bảng chữ cái đã biết.

Dữ kiện này giúp thu hẹp phạm vi suy đoán: một cách giải chỉ đáng tin khi phù hợp với toàn bộ hiện vật, niên đại, trật tự ký hiệu và bối cảnh khảo cổ hoặc lưu trữ. Việc tìm được vài từ có vẻ hợp nghĩa chưa đủ chứng minh toàn hệ thống.

2. Mực, sắc tố và cấu trúc đóng sách phù hợp với một hiện vật lịch sử; điều này làm giả thuyết trò giả mạo hiện đại đơn giản trở nên yếu hơn.

Dữ kiện này giúp thu hẹp phạm vi suy đoán: một cách giải chỉ đáng tin khi phù hợp với toàn bộ hiện vật, niên đại, trật tự ký hiệu và bối cảnh khảo cổ hoặc lưu trữ. Việc tìm được vài từ có vẻ hợp nghĩa chưa đủ chứng minh toàn hệ thống.

3. Một số trang bị thiếu và thứ tự các tờ có thể đã thay đổi, khiến việc tái dựng cấu trúc ban đầu khó hơn.

Dữ kiện này giúp thu hẹp phạm vi suy đoán: một cách giải chỉ đáng tin khi phù hợp với toàn bộ hiện vật, niên đại, trật tự ký hiệu và bối cảnh khảo cổ hoặc lưu trữ. Việc tìm được vài từ có vẻ hợp nghĩa chưa đủ chứng minh toàn hệ thống.

4. Hình cây cỏ có chi tiết quen thuộc nhưng thường không đủ để định danh loài, nên không thể dùng tranh làm “từ điển” đáng tin cậy.

Dữ kiện này giúp thu hẹp phạm vi suy đoán: một cách giải chỉ đáng tin khi phù hợp với toàn bộ hiện vật, niên đại, trật tự ký hiệu và bối cảnh khảo cổ hoặc lưu trữ. Việc tìm được vài từ có vẻ hợp nghĩa chưa đủ chứng minh toàn hệ thống.

5. Nhiều lời tuyên bố đã giải mã chỉ tạo được vài câu rồi thất bại khi áp dụng nhất quán cho toàn bộ bản thảo.

Dữ kiện này giúp thu hẹp phạm vi suy đoán: một cách giải chỉ đáng tin khi phù hợp với toàn bộ hiện vật, niên đại, trật tự ký hiệu và bối cảnh khảo cổ hoặc lưu trữ. Việc tìm được vài từ có vẻ hợp nghĩa chưa đủ chứng minh toàn hệ thống.

Vì sao đến nay vẫn chưa giải được?

• Không có bản song ngữ tương đương Rosetta Stone để nối ký hiệu với một ngôn ngữ đã biết.
• Chưa xác định được ngôn ngữ nền, hệ mã hóa hay khả năng văn bản là một hệ ký hiệu chuyên môn.
• Văn bản dài nhưng dữ liệu ngữ cảnh rất ít: không có tác giả, địa điểm hay bản nháp được xác nhận.

Trong mật mã học lịch sử, thiếu dữ liệu thường nguy hiểm hơn thiếu sức mạnh tính toán. Máy tính có thể thử hàng triệu khóa, nhưng không thể tự chọn đúng ngôn ngữ, đúng hướng đọc và đúng quy tắc nếu những tiền đề đó chưa được xác lập.

Các giả thuyết chính

Giả thuyết 1

Một ngôn ngữ tự nhiên được viết bằng bảng chữ hoặc quy tắc viết tắt chưa biết.

Giả thuyết 2

Văn bản chuyên môn về y dược, chiêm tinh hoặc sức khỏe được che giấu bằng mật mã.

Giả thuyết 3

Một văn bản được tạo có quy tắc nhưng không mang nội dung ngôn ngữ hoàn chỉnh; giả thuyết này vẫn gây tranh luận.

Điều thường bị kể quá lên

Điều chắc chắn nhất là hiện vật có tuổi đời thật và hệ ký tự chưa được giải mã. Chưa có bằng chứng đáng tin cho người ngoài hành tinh, lời tiên tri hoặc một “bản dịch hoàn chỉnh” đang lưu truyền trên mạng.

Cách tiếp cận thận trọng là tách ba tầng: điều hiện vật trực tiếp cho thấy, điều giới nghiên cứu suy luận có cơ sở và phần chỉ là tưởng tượng đại chúng. Ba tầng này có thể cùng làm câu chuyện hấp dẫn, miễn là không bị đánh tráo.

Kết luận

Giá trị của bí ẩn không nằm ở việc chọn lời giải ly kỳ nhất, mà ở khả năng kiểm tra một giả thuyết bằng dữ liệu độc lập. Cho đến khi xuất hiện khóa giải, văn bản song song hoặc phương pháp có thể lặp lại, hồ sơ này vẫn cần được xem là chưa có lời giải thống nhất.

Nguồn tham khảo

• Thư viện Beinecke, Đại học Yale
• Yale Digital Collections – MS 408

Ảnh đại diện là minh họa do AI tạo, không phải ảnh chụp nguyên bản hiện vật.