MV Joyita: con tàu không thể chìm và 25 người không bao giờ trở lại

Ngày 3/10/1955, MV Joyita rời Apia, Samoa tới Tokelau trong hành trình dự kiến hai ngày. Trên tàu có 25 người. Hơn một tháng sau, Joyita được phát hiện trôi phía bắc Fiji, nghiêng nặng nhưng vẫn nổi. Không ai trên tàu được tìm thấy.

Joyita là tàu gỗ khoảng 70 tấn, từng phục vụ Hải quân Mỹ và được cải hoán chở hàng. Khoang có vật liệu nổi bằng bần và thùng nhiên liệu rỗng khiến nó rất khó chìm hoàn toàn. Trước khi đi, một động cơ đã hỏng; tàu lên đường với động cơ còn lại và radio không ở trạng thái tốt nhất.

Hiện trường trên con tàu

Joyita nghiêng sang trái, boong thấp gần nước, đường ống làm mát hỏng và nước vào hầm. Máy bơm không hoạt động hiệu quả. Radio chỉnh về tần số khẩn cấp nhưng dây dẫn hư làm tầm phát rất ngắn. Nhật ký cùng thiết bị định vị không còn.

Các xuồng nhỏ và phao cứu sinh biến mất, cho thấy con người rời tàu bằng phương tiện nổi. Một túi y tế có băng dính máu không đủ chứng minh án mạng; trên chuyến đi có bác sĩ và một bệnh nhân cần điều trị tại Tokelau.

Vì sao bỏ tàu gần như không thể chìm?

Đặc tính nổi không nhất thiết rõ với mọi người trong đêm, khi tàu nghiêng, nước lan dưới sàn, một động cơ mất và radio không gọi được cứu hộ. Nếu thuyền trưởng tin tàu sắp lật, xuống xuồng có thể trông như lựa chọn duy nhất.

Ủy ban điều tra năm 1956 phê bình bảo dưỡng và liên hệ nước vào với đường ống hỏng, nhưng không xác định được thời điểm và lý do chính xác của việc bỏ tàu. Khoảng trống đó mở đường cho chuyện hải tặc, binh biến và tàu cá lạ.

Chuyện gì xảy ra sau khi rời tàu?

Nếu 25 người xuống xuồng nhỏ trong biển động, quá tải và thiếu định vị, họ có thể bị tách khỏi Joyita rất nhanh. Tàu lớn tiếp tục trôi nhờ sức nổi, còn xuồng thấp dễ lật hoặc không được máy bay thấy. Thứ bị bỏ lại sống sót tốt hơn phương tiện cứu sinh.

Giả thuyết bạo lực dựa vào đồ vật mất và vết máu, nhưng hàng hóa có thể bị dịch chuyển trong hơn một tháng tàu trôi. Không có thi thể, vũ khí hay lời khai để dựng chuỗi tội phạm. Tin đồn về lực lượng Nhật ẩn náu phản ánh tâm lý hậu chiến hơn là vật chứng.

Độ trễ đã làm hiện trường thay đổi

Joyita trôi hơn một tháng trước khi được phát hiện. Sóng, mưa, ăn mòn và người tiếp cận sau đó có thể làm vật dụng dịch chuyển. Vị trí cuối của tàu không phải nơi đoàn rời tàu; dòng chảy có thể đưa nó đi hàng trăm kilômét. Vì thế, tìm xuồng quanh điểm phát hiện là quá muộn và sai không gian.

Máy bay tìm kiếm ban đầu phải phủ vùng xác suất rất rộng. Một xuồng gỗ thấp, không phát vô tuyến và có màu gần mặt biển dễ lọt khỏi tầm nhìn giữa mây, sóng và chói nắng. Không thấy xuồng không chứng minh nó bị lấy bởi tàu khác.

Bài học an toàn hàng hải

Vụ việc cho thấy bảo dưỡng dự phòng quan trọng hơn một thiết bị riêng lẻ. Một động cơ hỏng, bơm kém, ống rò và radio tầm ngắn có thể cộng lại thành khủng hoảng. Con tàu vẫn nổi không làm quyết định tại thời điểm đó trở nên vô lý; thủy thủ chỉ biết phần hiện trường họ quan sát được trong bóng tối.

Cách phân biệt dữ kiện và suy đoán

Một dữ kiện mạnh cần có hồ sơ gần thời điểm xảy ra, vật chứng có nguồn gốc rõ hoặc nhiều phép đo độc lập. Lời kể muộn, chi tiết chỉ xuất hiện trong sách đại chúng và hình ảnh chưa xác minh được xếp thấp hơn. “Chưa giải thích hết” không đồng nghĩa mọi giả thuyết có giá trị ngang nhau.

Bài viết ưu tiên kịch bản giải thích đồng thời nhiều dấu vết với ít giả định, đồng thời giữ rõ phần chưa biết. Nếu một phát hiện mới xuất hiện, câu hỏi đầu tiên nên là ai xác nhận, phương pháp nhận dạng là gì và dữ liệu có được công bố để kiểm tra độc lập hay không.

Kết luận

Lời giải hợp lý nhất là sự cố kỹ thuật dẫn tới quyết định bỏ tàu, sau đó biển xóa dấu chiếc xuồng. Chưa rõ ai ra lệnh, đoàn dùng bao nhiêu xuồng và đi theo hướng nào. Hồ sơ giải thích được vì sao Joyita vẫn nổi, không giải thích được hành trình cuối của 25 người.

Nguồn tham khảo

• National Library of New Zealand – Joyita
• Ủy ban điều tra Joyita năm 1956