Hải đăng Flannan Isles: ba người gác đèn biến mất trong bão

Ngày 26/12/1900, tàu tiếp tế Hesperus tới Eilean Mòr thuộc quần đảo Flannan. Không ai đáp pháo hiệu, cờ không treo và người thay ca Joseph Moore bước vào một hải đăng trống. Ba người gác đèn James Ducat, Thomas Marshall và Donald McArthur đã biến mất.

Một tàu đi qua không thấy ánh đèn đêm 15/12, nhưng tin không tới Northern Lighthouse Board trước chuyến tiếp tế. Bên trong, đèn đã được chuẩn bị và công việc buổi sáng hoàn tất. Ghi chú thời tiết ngày 15 còn trên bảng chờ chép vào sổ, đặt thời điểm biến cố vào chiều hôm ấy.

Hồ sơ khác truyền thuyết ra sao?

Các phiên bản nổi tiếng kể bữa ăn còn nóng, ghế đổ và nhật ký ghi một người cầu nguyện trong kinh hãi. Northern Lighthouse Board không xác nhận các chi tiết ấy. Trạm nhìn chung ngăn nắp; đồng hồ dừng và bếp lạnh phù hợp với việc không có ai chăm sóc nhiều ngày.

Một bộ áo đi biển dường như còn lại, thường được gán cho McArthur. Ông có thể lao ra hỗ trợ đồng nghiệp trong tình huống khẩn cấp mà không mặc đủ đồ, nhưng cách phân bổ quần áo không chứng minh thứ tự từng người rời tháp. Không có nhân chứng trực tiếp.

Dấu vết tại bến phía tây

Điều tra phát hiện lan can, dây và hộp thiết bị bị hư hại hoặc dịch chuyển tại khu vực cao hơn mực nước thường. Thời tiết trước đó rất xấu. Robert Muirhead, người quen cả ba, kết luận họ có thể xuống giữ thiết bị rồi bị một con sóng lớn bất ngờ cuốn đi.

Quy định yêu cầu không để hải đăng hoàn toàn không người, nên câu hỏi vì sao cả ba cùng ra ngoài vẫn tồn tại. Trong sự cố tiến triển nhanh, hai người có thể xuống trước và người thứ ba chạy tới khi thấy nguy hiểm. Vi phạm quy trình vẫn có thể xảy ra khi đồng nghiệp gặp nạn.

Các giả thuyết khác có đứng vững?

Xung đột, án mạng rồi tự sát, quái vật biển hoặc bắt cóc đều thiếu vật chứng. Không có dấu đánh nhau trong trạm. Sóng tràn lên bờ đá dốc có thể tạo lực lớn và rút xuống nhanh; thi thể không được tìm thấy sau mười một ngày trong nước lạnh không phủ nhận tai nạn biển.

Điều còn bỏ ngỏ

Không biết ai rời tháp trước, thiết bị nào đang được cố định và một hay nhiều sóng gây tai nạn. Hồ sơ khí tượng lân cận không tái tạo được trạng thái ngay bờ tây. Bí ẩn nằm ở chuỗi hành động chính xác, không phải sự thiếu một cơ chế tự nhiên hợp lý.

Công việc gác đèn vốn nguy hiểm thế nào?

Người gác đèn không chỉ lau kính và thắp đèn. Họ vận chuyển nhiên liệu, giữ dây cáp, kiểm tra cần cẩu và bến tiếp tế trong môi trường muối, gió và đá trơn. Tại đảo xa, một hư hại nhỏ ở bến có thể đe dọa nguồn lương thực của cả trạm, tạo áp lực phải xử lý trước khi bão kế tiếp tới.

Sóng lớn trên vách đá không cần có chiều cao như một bức tường từ ngoài khơi; địa hình có thể dồn nước lên dốc và tạo “sóng chạy” cao hơn mực trung bình. Dấu hư hại tại bờ tây vì thế có ý nghĩa vật lý. Tuy nhiên, nó chỉ xác nhận biển từng tác động mạnh, không ghi lại vị trí của từng người.

Tại sao câu chuyện bị huyền thoại hóa?

Một căn phòng trống, ba người mất và khoảng trễ mười một ngày là cấu trúc hoàn hảo cho truyện bí ẩn. Thơ, tiểu thuyết và phim đã thêm nhật ký, xung đột và điềm báo. Khi các chi tiết hư cấu được lặp mà không dẫn nguồn, chúng có vẻ cổ xưa hơn hồ sơ thật. Kiểm tra tài liệu của Northern Lighthouse Board giúp trả câu chuyện về đúng phạm vi chứng cứ.

Cách phân biệt dữ kiện và suy đoán

Một dữ kiện mạnh cần có hồ sơ gần thời điểm xảy ra, vật chứng có nguồn gốc rõ hoặc nhiều phép đo độc lập. Lời kể muộn, chi tiết chỉ xuất hiện trong sách đại chúng và hình ảnh chưa xác minh được xếp thấp hơn. “Chưa giải thích hết” không đồng nghĩa mọi giả thuyết có giá trị ngang nhau.

Bài viết ưu tiên kịch bản giải thích đồng thời nhiều dấu vết với ít giả định, đồng thời giữ rõ phần chưa biết. Nếu một phát hiện mới xuất hiện, câu hỏi đầu tiên nên là ai xác nhận, phương pháp nhận dạng là gì và dữ liệu có được công bố để kiểm tra độc lập hay không.

Kết luận

Lời giải năm 1900 vẫn cần ít giả định nhất: một nhiệm vụ ngoài trời trong biển dữ biến thành tai nạn dây chuyền. Tôn trọng hồ sơ cũng có nghĩa gọi đúng tên ba nạn nhân và không thay họ bằng những trang nhật ký ma quái chưa từng tồn tại.

Nguồn tham khảo

• Northern Lighthouse Board – Flannan Isles