Đèo Dyatlov: tuyết lở dạng tấm giải thích được bao nhiêu?

Đêm 1 rạng 2/2/1959, chín người đi bộ đường dài rời lều trên sườn Kholat Syakhl trong giá rét. Lều bị cắt từ bên trong; thi thể được tìm thành nhiều nhóm từ rìa rừng tới khe tuyết. Khoa học tuyết gần đây khiến một kịch bản tự nhiên trở nên cụ thể hơn.

Nhóm do Igor Dyatlov dẫn đầu có kinh nghiệm mùa đông. Khi đội tìm kiếm tới, giày, áo ấm và nhiều vật dụng vẫn trong lều. Dấu chân hướng xuống rừng cho thấy ít nhất một phần nhóm đi bằng chân, không phải bị thổi bay hay bị lực bí ẩn mang đi.

Vì sao họ rời lều?

Nếu một tấm tuyết ép vào lều, làm bị thương vài người và tạo nỗi sợ đợt trượt tiếp, cắt vải ở phía thấp là phản ứng hợp lý. Họ có thể định trú trong rừng, đốt lửa rồi quay lại. Hai người được tìm gần cây tuyết tùng, ba người nằm theo hướng trở về lều và bốn người trong khe sâu.

Chấn thương ngực và sọ nặng của nhóm cuối thường bị gọi là không thể do tự nhiên. Tuy nhiên, lực nén của tuyết trong khe và cú trượt ban đầu có thể góp phần. Quần áo chuyển từ người đã chết sang người sống là hành vi sinh tồn trong hạ thân nhiệt, không tự nó chứng minh tấn công.

Tranh luận về độ dốc

Khu lều từng bị coi quá thoải cho tuyết lở. Nhưng độ dốc cục bộ, lớp tuyết yếu và tải gió khác con số trung bình trên bản đồ. Nhóm đã cắt vào sườn để tạo nền, làm thay đổi lớp tuyết phía trên.

Nghiên cứu năm 2021 mô phỏng một tấm tuyết nhỏ trượt sau nhiều giờ. Gió katabatic chuyển tuyết lên phía trên lều, giải thích độ trễ. Lực lên người nằm trên ván trượt có thể gây thương tích mà không chôn cả khu trại.

Mô hình có phải lời giải hoàn chỉnh?

Không. Nó chứng minh kịch bản khả thi về vật lý, không tái hiện từng hành động. Một trận trượt nhỏ có thể bị gió xóa dấu trước khi người tìm kiếm tới, nhưng chưa biết mức thương tích ban đầu, vì sao nhóm không lấy thêm đồ và họ tách ra thế nào.

Phóng xạ trên vài món quần áo có thể liên quan công việc trước đó; màu da, quả cầu lửa và chi tiết kỳ dị thường bị phóng đại. Không có bằng chứng đáng tin cho Yeti, UFO hay vũ khí bí mật. Câu hỏi chưa giải không làm những ý tưởng ấy ngang hàng với cơ chế kiểm nghiệm được.

Hạ thân nhiệt làm thay đổi quyết định

Trong lạnh sâu, run, vụng về, giảm khả năng phán đoán và lú lẫn có thể tiến triển nhanh, nhất là khi thiếu giày và áo ngoài. Nhóm có kinh nghiệm vẫn dễ mắc sai lầm sau khi bị đánh thức, bị thương và mất nơi trú. Một người quay về lều có thể ngã trước khi tới nơi dù khoảng cách nhìn trên bản đồ không lớn.

Hiện tượng cởi đồ nghịch lý đôi khi xảy ra ở giai đoạn hạ thân nhiệt nặng, nhưng không cần dùng nó để giải thích mọi món quần áo tại Dyatlov. Việc người sống lấy đồ từ người đã chết là trực tiếp và hợp lý hơn. Mỗi thi thể cần được đặt trong thứ tự phát hiện, lớp tuyết và đường di chuyển.

Giá trị của một giả thuyết khoa học

Mô hình tuyết lở mạnh vì đưa ra điều kiện có thể đo: độ dốc cục bộ, lớp yếu, tốc độ gió và tải tuyết. Nó cũng có điểm yếu có thể tranh luận. Khác với giả thuyết siêu nhiên, mô hình cho phép khảo sát thực địa bác bỏ hoặc củng cố, và có thể được sửa khi xuất hiện dữ liệu mới.

Cách phân biệt dữ kiện và suy đoán

Một dữ kiện mạnh cần có hồ sơ gần thời điểm xảy ra, vật chứng có nguồn gốc rõ hoặc nhiều phép đo độc lập. Lời kể muộn, chi tiết chỉ xuất hiện trong sách đại chúng và hình ảnh chưa xác minh được xếp thấp hơn. “Chưa giải thích hết” không đồng nghĩa mọi giả thuyết có giá trị ngang nhau.

Bài viết ưu tiên kịch bản giải thích đồng thời nhiều dấu vết với ít giả định, đồng thời giữ rõ phần chưa biết. Nếu một phát hiện mới xuất hiện, câu hỏi đầu tiên nên là ai xác nhận, phương pháp nhận dạng là gì và dữ liệu có được công bố để kiểm tra độc lập hay không.

Kết luận

Đèo Dyatlov còn khoảng trống cấp phút–giờ, nhưng không còn là bí ẩn “bất khả thi”. Một tai biến tuyết nhỏ có thể buộc nhóm rời lều; hạ thân nhiệt, bóng tối, chấn thương và địa hình sau đó biến quyết định cứu mạng thành thảm kịch.

Nguồn tham khảo

• Communications Earth & Environment – mô hình tuyết lở
• ETH Zurich – khảo sát tiếp theo