Lãi kép: vì sao gửi 3 triệu mỗi tháng trong 10 năm lại ra con số bất ngờ

Có một con số khiến nhiều người ngạc nhiên: gửi đều 3 triệu đồng mỗi tháng trong 10 năm với lãi suất 6 phần trăm một năm, bạn bỏ vào 360 triệu nhưng nhận về khoảng 492 triệu. Phần chênh hơn 130 triệu đó không đến từ việc bạn gửi thêm, mà đến từ lãi sinh ra lãi.

Đó là lãi kép. Bài này giải thích nó hoạt động ra sao, và quan trọng hơn, những chỗ mà con số đẹp trên lý thuyết bị bào mòn trong thực tế.

Lãi đơn và lãi kép khác nhau thế nào

Giả sử bạn có 100 triệu, lãi suất 7 phần trăm một năm.

Lãi đơn là mỗi năm bạn rút phần lãi 7 triệu ra tiêu. Sau 10 năm bạn có 100 triệu gốc và đã tiêu 70 triệu lãi.

Lãi kép là bạn để nguyên phần lãi trong tài khoản. Năm thứ hai, 7 phần trăm được tính trên 107 triệu chứ không phải 100 triệu. Sau 10 năm, số tiền là khoảng 196 triệu.

Chênh lệch gần 26 triệu, chỉ vì một quyết định duy nhất: không rút lãi ra.

Yếu tố quan trọng nhất không phải lãi suất

Đây là điều nhiều người hiểu ngược. Trong công thức lãi kép, thời gian có sức mạnh lớn hơn lãi suất, vì thời gian nằm ở vị trí số mũ.

Thử so sánh hai người, cùng lãi suất 7 phần trăm một năm:

• Người A gửi 2 triệu mỗi tháng, bắt đầu năm 25 tuổi, dừng ở 35 tuổi rồi để yên đó. Tổng bỏ vào: 240 triệu.
• Người B gửi 2 triệu mỗi tháng, bắt đầu năm 35 tuổi và gửi liên tục tới 60 tuổi. Tổng bỏ vào: 600 triệu.

Đến năm 60 tuổi, dù bỏ vào ít hơn một nửa, người A vẫn có số tiền xấp xỉ hoặc nhỉnh hơn người B. Mười năm khởi đầu sớm đã bù lại mười lăm năm đóng góp nhiều hơn.

Bài học rút ra không phải "hãy tìm lãi suất cao nhất" mà là "hãy bắt đầu sớm nhất có thể, dù số tiền nhỏ".

Quy tắc 72 để nhẩm nhanh

Muốn biết bao lâu thì tiền của bạn tăng gấp đôi, lấy 72 chia cho lãi suất phần trăm mỗi năm.

• Lãi 6 phần trăm: 72 chia 6 bằng 12 năm
• Lãi 8 phần trăm: 72 chia 8 bằng 9 năm
• Lãi 12 phần trăm: 72 chia 12 bằng 6 năm

Quy tắc này không chính xác tuyệt đối nhưng đủ dùng để ước lượng nhanh trong đầu.

Ba thứ ăn mòn con số đẹp

Lạm phát

Đây là điều quan trọng nhất và hay bị bỏ qua. Nếu tiền gửi sinh lời 6 phần trăm mà lạm phát 4 phần trăm, sức mua thực tế của bạn chỉ tăng khoảng 2 phần trăm.

Khoản 492 triệu sau 10 năm ở đầu bài, nếu quy về sức mua hôm nay, sẽ nhỏ hơn con số đó đáng kể. Điều này không có nghĩa là đừng tiết kiệm, mà là đừng nhìn con số danh nghĩa rồi tưởng mình giàu hơn thực tế.

Việc rút ra giữa chừng

Lãi kép chỉ hoạt động khi dòng tiền không bị ngắt. Rút một khoản lớn ở năm thứ năm không chỉ làm mất số tiền đó, mà mất toàn bộ phần lãi mà số tiền đó lẽ ra sinh ra trong những năm còn lại.

Đây là lý do nên có một quỹ dự phòng riêng, tách khỏi khoản đầu tư dài hạn.

Phí và thuế

Với các sản phẩm có phí quản lý, một khoản phí tưởng nhỏ như 1,5 phần trăm mỗi năm sẽ tích lũy thành con số rất lớn qua hai mươi năm, cũng theo đúng cơ chế lãi kép nhưng theo chiều ngược lại.

Lãi kép cũng chạy theo hướng ngược

Đây là mặt ít được nhắc tới. Nợ tiêu dùng, đặc biệt là dư nợ thẻ tín dụng, cũng vận hành theo lãi kép.

Với mức lãi thẻ tín dụng phổ biến quanh 20 đến 30 phần trăm một năm, áp dụng quy tắc 72 thì khoản nợ của bạn có thể tăng gấp đôi trong khoảng ba năm nếu chỉ trả mức tối thiểu.

Nghĩa là: trả hết nợ lãi cao luôn là khoản đầu tư có lợi suất chắc chắn nhất bạn có thể thực hiện. Không có kênh đầu tư nào bảo đảm cho bạn 25 phần trăm mỗi năm, nhưng trả hết một khoản nợ lãi 25 phần trăm thì đúng bằng như vậy.

Tự tính cho trường hợp của mình

Các con số trong bài chỉ là ví dụ. Điều có ích hơn là bạn thử với chính thu nhập và mục tiêu của mình.

Ô la tám có sẵn hai công cụ miễn phí để làm việc này:

• Công cụ tính lãi kép để xem một khoản gửi đều đặn sẽ thành bao nhiêu sau nhiều năm.
• Công cụ tính lãi ngân hàng để so sánh gửi có kỳ hạn và không kỳ hạn.

Hãy thử một phép so sánh nhỏ: nhập số tiền bạn đang chi cho một thói quen hằng ngày, ví dụ 40 nghìn một ngày, tức khoảng 1,2 triệu một tháng, rồi xem sau 20 năm nó thành bao nhiêu. Con số thường khiến người ta suy nghĩ lại.

Ba điều đáng nhớ

1. Thời gian quan trọng hơn số tiền. Bắt đầu với 500 nghìn mỗi tháng từ hôm nay tốt hơn chờ tới khi có 5 triệu mỗi tháng.
2. Đều đặn quan trọng hơn số tiền lớn. Cơ chế chỉ phát huy khi không bị ngắt quãng.
3. Luôn trừ lạm phát khi nghĩ về tương lai. Con số danh nghĩa dễ gây ảo tưởng.

Bài viết này không phải lời khuyên đầu tư. Mỗi người có hoàn cảnh, thu nhập và mức chấp nhận rủi ro khác nhau, và với các quyết định tài chính lớn thì nên tham khảo ý kiến chuyên gia. Nhưng hiểu được cách lãi kép vận hành là kiến thức nền tảng mà ai cũng nên có, càng sớm càng tốt.