Rohonc Codex: bản thảo kỳ lạ với hàng trăm ký hiệu chưa rõ nguồn gốc

Một cuốn sách minh họa được chuyển vào thư viện Viện Hàn lâm Khoa học Hungary năm 1838 chứa hệ ký hiệu dày đặc, chưa xác định được tác giả, ngôn ngữ hay hướng đọc.

Rohonc Codex mang tên thị trấn Rohonc, nay là Rechnitz ở Áo. Bá tước Gusztáv Batthyány tặng bộ sưu tập của mình cho Viện Hàn lâm Khoa học Hungary, trong đó có cuốn mã bản này.

Những dữ kiện có thể kiểm chứng

1. Bản thảo có hàng trăm trang nhỏ, chữ dày và nhiều hình minh họa mang chủ đề tôn giáo hoặc quân sự.

Dữ kiện này giúp thu hẹp phạm vi suy đoán: một cách giải chỉ đáng tin khi phù hợp với toàn bộ hiện vật, niên đại, trật tự ký hiệu và bối cảnh khảo cổ hoặc lưu trữ. Việc tìm được vài từ có vẻ hợp nghĩa chưa đủ chứng minh toàn hệ thống.

2. Số lượng dạng dấu được báo cáo rất lớn so với bảng chữ cái thông thường, có thể do biến thể nét, âm tiết, từ hoặc ký hiệu giả.

Dữ kiện này giúp thu hẹp phạm vi suy đoán: một cách giải chỉ đáng tin khi phù hợp với toàn bộ hiện vật, niên đại, trật tự ký hiệu và bối cảnh khảo cổ hoặc lưu trữ. Việc tìm được vài từ có vẻ hợp nghĩa chưa đủ chứng minh toàn hệ thống.

3. Giấy được liên hệ với loại giấy châu Âu thời cận đại, nhưng niên đại giấy không tự xác định thời điểm nội dung được viết.

Dữ kiện này giúp thu hẹp phạm vi suy đoán: một cách giải chỉ đáng tin khi phù hợp với toàn bộ hiện vật, niên đại, trật tự ký hiệu và bối cảnh khảo cổ hoặc lưu trữ. Việc tìm được vài từ có vẻ hợp nghĩa chưa đủ chứng minh toàn hệ thống.

4. Hướng viết từng được đề xuất từ phải sang trái dựa trên bố cục và dấu hiệu ở mép dòng.

Dữ kiện này giúp thu hẹp phạm vi suy đoán: một cách giải chỉ đáng tin khi phù hợp với toàn bộ hiện vật, niên đại, trật tự ký hiệu và bối cảnh khảo cổ hoặc lưu trữ. Việc tìm được vài từ có vẻ hợp nghĩa chưa đủ chứng minh toàn hệ thống.

5. Nhiều bản giải mã mâu thuẫn nhau vì mỗi tác giả chọn một bảng dấu và ngôn ngữ nền khác nhau.

Dữ kiện này giúp thu hẹp phạm vi suy đoán: một cách giải chỉ đáng tin khi phù hợp với toàn bộ hiện vật, niên đại, trật tự ký hiệu và bối cảnh khảo cổ hoặc lưu trữ. Việc tìm được vài từ có vẻ hợp nghĩa chưa đủ chứng minh toàn hệ thống.

Vì sao đến nay vẫn chưa giải được?

• Chưa có lịch sử sở hữu liên tục trước thế kỷ XIX.
• Không biết ký hiệu là chữ, mật mã, tốc ký hay văn bản giả.
• Tranh minh họa pha trộn biểu tượng khiến việc định vị văn hóa không đơn giản.

Trong mật mã học lịch sử, thiếu dữ liệu thường nguy hiểm hơn thiếu sức mạnh tính toán. Máy tính có thể thử hàng triệu khóa, nhưng không thể tự chọn đúng ngôn ngữ, đúng hướng đọc và đúng quy tắc nếu những tiền đề đó chưa được xác lập.

Các giả thuyết chính

Giả thuyết 1

Một văn bản tôn giáo được mã hóa hoặc viết bằng hệ chữ địa phương.

Giả thuyết 2

Một dạng tốc ký hoặc chữ âm tiết với nhiều biến thể.

Giả thuyết 3

Trò giả mạo của thế kỷ XVIII–XIX; giả thuyết thường gắn với những người làm giả đương thời nhưng chưa có chứng cứ quyết định.

Điều thường bị kể quá lên

Rohonc Codex là hiện vật có thể tra cứu trong kho số của Viện Hàn lâm Hungary, nhưng ý nghĩa chưa được xác lập. Không nên lấy một bản dịch đơn lẻ làm bằng chứng nếu nó không giải thích được toàn corpus.

Cách tiếp cận thận trọng là tách ba tầng: điều hiện vật trực tiếp cho thấy, điều giới nghiên cứu suy luận có cơ sở và phần chỉ là tưởng tượng đại chúng. Ba tầng này có thể cùng làm câu chuyện hấp dẫn, miễn là không bị đánh tráo.

Kết luận

Giá trị của bí ẩn không nằm ở việc chọn lời giải ly kỳ nhất, mà ở khả năng kiểm tra một giả thuyết bằng dữ liệu độc lập. Cho đến khi xuất hiện khóa giải, văn bản song song hoặc phương pháp có thể lặp lại, hồ sơ này vẫn cần được xem là chưa có lời giải thống nhất.

Nguồn tham khảo

• REAL-MS, Viện Hàn lâm Khoa học Hungary
• Penn State University Press – nghiên cứu Rohonc

Ảnh đại diện là minh họa do AI tạo, không phải ảnh chụp nguyên bản hiện vật.