Đền Hùng: về nguồn dịp Giỗ Tổ và cách đi tránh đông

Khu di tích lịch sử đền Hùng nằm trên núi Nghĩa Lĩnh, thuộc thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ, cách Hà Nội khoảng 90 km. Đây là nơi thờ các Vua Hùng, gắn với ngày Giỗ Tổ mùng mười tháng Ba âm lịch, một trong những ngày lễ có ý nghĩa đặc biệt trong đời sống người Việt.

Bố cục khu di tích
Từ chân núi đi lên, hành trình lần lượt qua: đền Hạ, chùa Thiên Quang, đền Trung, đền Thượng và lăng Vua Hùng, cuối cùng là đền Giếng nằm ở phía dưới theo lối xuống khác.

Đền Hạ tương truyền là nơi mẹ Âu Cơ sinh bọc trăm trứng. Đền Trung là nơi các Vua Hùng cùng các Lạc hầu bàn việc nước. Đền Thượng nằm trên đỉnh núi, là nơi thờ chính và diễn ra nghi lễ quan trọng nhất. Đền Giếng gắn với hai công chúa Tiên Dung và Ngọc Hoa.

Ngoài ra khu vực còn có bảo tàng Hùng Vương, nơi trưng bày hiện vật về thời đại các Vua Hùng, rất đáng ghé nếu bạn muốn hiểu thêm về bối cảnh lịch sử.

Đường lên
Từ cổng chính lên tới đền Thượng có khoảng vài trăm bậc đá, đi thong thả mất chừng ba mươi tới bốn mươi lăm phút. Đường có nhiều cây xanh, bóng mát tốt. Đây là quãng leo vừa sức với đa số người, kể cả người lớn tuổi nếu đi chậm và nghỉ giữa chừng.

Có tuyến xe điện chạy trong khu di tích giúp rút ngắn quãng đi bộ ở phần bằng phẳng, nhưng đoạn bậc đá lên đền vẫn phải tự đi.

Dịp Giỗ Tổ
Lễ hội đền Hùng diễn ra trong nhiều ngày, chính hội là mùng mười tháng Ba âm lịch. Dịp này lượng khách rất lớn từ khắp nơi đổ về, không khí trang nghiêm và náo nhiệt cùng lúc. Nếu muốn cảm nhận trọn vẹn ý nghĩa ngày lễ thì đây là thời điểm duy nhất.

Nhưng phải chuẩn bị tâm lý: rất đông, di chuyển chậm, chỗ gửi xe xa và các dịch vụ đều quá tải. Nếu đi dịp này, hãy tới thật sớm từ sáng, đi thành nhóm nhỏ và luôn giữ liên lạc với nhau. Với gia đình có trẻ nhỏ hoặc người già, nên cân nhắc kỹ.

Đi ngoài dịp lễ
Đây là điều tôi thường khuyên. Khu di tích mở quanh năm và ngày thường rất vắng. Bạn có thể đi thong thả từng đền, đọc kỹ các bảng giới thiệu, ngồi nghỉ dưới bóng cây và cảm nhận không gian trầm mặc của nơi này. Trải nghiệm khác hẳn so với đi trong ngày hội.

Thời tiết đẹp nhất là mùa thu và mùa xuân trước Tết. Mùa hè khá nóng, nên đi vào sáng sớm.

Chuẩn bị
Giày đi bộ thoải mái, đế bám tốt vì bậc đá có thể trơn khi ẩm. Trang phục lịch sự kín đáo, đây là nơi thờ tự trang nghiêm. Nước uống và mũ. Nếu đi mùa hè nên có quạt cầm tay và khăn.

Lễ vật
Lễ vật truyền thống dâng lên các Vua Hùng thường có bánh chưng và bánh giầy, gắn với sự tích Lang Liêu. Ngoài ra có thể dâng hương hoa, trái cây. Không cần mâm lễ lớn hay đắt tiền, lòng thành mới là điều quan trọng.

Nhiều nơi hiện khuyến khích hạn chế đốt vàng mã để bảo vệ môi trường và phòng cháy, hãy tuân thủ hướng dẫn của ban quản lý.

Ứng xử
Giữ trật tự, không nói to đùa giỡn trong khu vực đền. Không chen lấn xô đẩy khi đông. Đặt tiền công đức vào hòm quy định thay vì rải khắp ban thờ. Không khắc vẽ lên di tích, không bẻ cành hái hoa. Mang rác ra khỏi khu vực hoặc bỏ đúng thùng.

Kết hợp trong chuyến đi
Phú Thọ còn có một số điểm đáng ghé như vườn quốc gia Xuân Sơn với hang động và suối, hoặc đầm Ao Châu. Nếu đi bằng xe riêng, có thể kết hợp đền Hùng buổi sáng và một điểm khác vào buổi chiều.

Đền Hùng là điểm đến mà giá trị nằm ở ý nghĩa hơn là cảnh quan. Đi với tâm thế tìm hiểu và tưởng nhớ, bạn sẽ thấy chuyến đi đọng lại nhiều hơn là chỉ chụp vài tấm ảnh rồi về.